Tại sao lại có nốt ruồi? Nguyên nhân và cách nhận biết

Tại sao lại có nốt ruồi và khi nào sự xuất hiện của chúng cần được lưu ý? Đây không chỉ là vấn đề về sắc tố da mà còn liên quan đến nhiều yếu tố như cơ địa, di truyền, độ tuổi và mức độ tiếp xúc với ánh nắng. Cùng Viện Thẩm mỹ Thiên Hà tìm hiểu bài viết dưới đây để biết cách nhận diện và theo dõi nốt ruồi đúng cách. 

Nốt ruồi là gì? 

Nốt ruồi (trong y học gọi là nevi sắc tố) là những tổn thương da lành tính, thường xuất hiện dưới dạng các đốm nhỏ có màu nâu, đen hoặc gần giống màu da. Chúng hình thành do sự tập trung thành cụm của các tế bào hắc tố (melanocytes) thay vì phân bố đồng đều trên bề mặt da.

Hầu hết mọi người có khoảng 10–45 nốt ruồi, thường xuất hiện nhiều trong 30 năm đầu đời. Phần lớn nốt ruồi lành tính và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, việc theo dõi những thay đổi bất thường vẫn rất cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề về da.

Tại sao lại có nốt ruồi?

Nốt ruồi xuất hiện khi các tế bào hắc tố (melanocytes) tập trung thành từng cụm thay vì phân bố rải rác và đồng đều trên da. Các tế bào này tạo ra melanin – sắc tố quyết định màu da, tóc và mắt. Sự tập trung của melanin tại một vị trí có thể tạo nên những đốm sắc tố với màu sắc đa dạng như nâu, đen, đỏ hoặc xanh.

Các yếu tố chính khiến nốt ruồi xuất hiện

• Di truyền: Yếu tố gen có thể ảnh hưởng đến số lượng, kích thước, đặc điểm và vị trí nốt ruồi trên cơ thể.
• Ánh nắng mặt trời: Tia UV kích thích hoạt động của tế bào hắc tố, từ đó có thể thúc đẩy sự xuất hiện của một số nốt ruồi mới.
• Thay đổi nội tiết tố: Trong giai đoạn dậy thì hoặc thai kỳ, biến động hormone có thể khiến nốt ruồi trở nên rõ màu hơn hoặc xuất hiện thêm.
• Suy giảm miễn dịch: Một số tình trạng suy giảm miễn dịch có thể làm thay đổi hoạt động của tế bào sắc tố và ảnh hưởng đến đặc điểm của nốt ruồi.

Nhìn chung, nốt ruồi là đặc điểm khá phổ biến trên da và thường không đáng lo ngại. Việc hiểu rõ những yếu tố liên quan sẽ giúp bạn chủ động chăm sóc và quan sát làn da. Khi phát hiện bất kỳ thay đổi khác thường nào, đừng chủ quan mà nên kiểm tra sớm để bảo vệ sức khỏe làn da.

Nốt ruồi thường xuất hiện ở độ tuổi nào?

Nốt ruồi mắc phải thường bắt đầu xuất hiện từ thời thơ ấu và thanh thiếu niên, đặc biệt phổ biến trong khoảng 10–20 tuổi. Sau đó, chúng vẫn có thể tiếp tục hình thành trong những năm đầu trưởng thành, chủ yếu trong khoảng 25–30 tuổi. Sự xuất hiện và thay đổi của nốt ruồi có thể diễn ra theo từng giai đoạn của cuộc đời.

Các cột mốc xuất hiện của nốt ruồi

• Từ sơ sinh đến 2 tuổi – nốt ruồi bẩm sinh: Một số trẻ có nốt ruồi ngay khi sinh hoặc xuất hiện trong những năm đầu đời. Những nốt ruồi này được gọi là nốt ruồi bẩm sinh, có thể có nhiều kích thước và màu sắc khác nhau.
• Từ 10 đến 30 tuổi – giai đoạn xuất hiện nhiều: Đây là thời kỳ nốt ruồi thường hình thành rõ rệt nhất. Sự thay đổi nội tiết tố trong tuổi dậy thì cùng các yếu tố môi trường như tiếp xúc với ánh nắng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào hắc tố.
• Sau 30 tuổi – ít xuất hiện nốt ruồi mới: Việc xuất hiện nốt ruồi mới thường giảm dần. Những nốt ruồi đã có có thể thay đổi theo thời gian, chẳng hạn trở nên nhô cao hơn, nhạt màu hoặc xuất hiện lông. Tuy nhiên, nốt ruồi mới xuất hiện hoặc thay đổi bất thường ở tuổi trưởng thành vẫn nên được bác sĩ da liễu kiểm tra.

Cách nhận biết nốt ruồi bình thường và bất thường

Cách phổ biến để nhận biết nốt ruồi bình thường hay có dấu hiệu bất thường là áp dụng quy tắc ABCDE. Đây là phương pháp sàng lọc dựa trên 5 đặc điểm gồm tính đối xứng, đường viền, màu sắc, đường kính và sự thay đổi theo thời gian. Việc quan sát thường xuyên giúp bạn phát hiện sớm những dấu hiệu cần được bác sĩ da liễu đánh giá. 

Lưu ý: Quy tắc ABCDE chỉ mang tính sàng lọc, không thể thay thế chẩn đoán chuyên môn. Nếu một nốt ruồi có nhiều dấu hiệu bất thường hoặc thay đổi rõ rệt theo thời gian, bạn nên đi khám da liễu để được kiểm tra chính xác. 

Khi nào nên đi khám nốt ruồi?

Bạn nên đi khám nốt ruồi khi nhận thấy những thay đổi bất thường về hình dạng, màu sắc, kích thước hoặc xuất hiện các triệu chứng như ngứa, đau, chảy máu. Việc thăm khám chuyên khoa da liễu giúp đánh giá chính xác tổn thương và phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ ung thư hắc tố (melanoma).

Dấu hiệu bất thường theo quy tắc ABCDE

Bạn nên chủ động kiểm tra nốt ruồi định kỳ và lưu ý 5 dấu hiệu sau:

• A – Asymmetry (Không đối xứng): Hai nửa nốt ruồi không tương đồng về hình dạng hoặc kích thước.
• B – Border (Đường viền): Đường viền không đều, nham nhở, răng cưa hoặc khó xác định.
• C – Color (Màu sắc): Màu sắc không đồng nhất, xuất hiện nhiều sắc độ như nâu, đen, xanh, đỏ hoặc trắng.
• D – Diameter (Đường kính): Nốt ruồi có kích thước lớn, đặc biệt trên 6 mm, hoặc tiếp tục tăng kích thước.
• E – Evolution (Tiến triển): Nốt ruồi thay đổi nhanh về kích thước, hình dạng, màu sắc hoặc độ nổi trong vài tuần, vài tháng.

Các triệu chứng cần lưu ý

Ngoài quy tắc ABCDE, bạn nên đi khám nếu nốt ruồi có những biểu hiện bất thường như:

• Ngứa, đau hoặc khó chịu kéo dài tại vùng nốt ruồi.
• Chảy máu, rỉ dịch, đóng vảy hoặc loét mà không rõ nguyên nhân.
• Vết tổn thương lâu lành hoặc liên tục tái phát.
• Xuất hiện nốt ruồi mới và phát triển nhanh, đặc biệt ở người trưởng thành.

Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư da, nhưng cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.

Ai nên chủ động kiểm tra định kỳ?

Một số người có nguy cơ cao nên chú ý theo dõi da thường xuyên và trao đổi với bác sĩ về lịch khám phù hợp, chẳng hạn:

• Có nhiều nốt ruồi trên cơ thể.
• Có nốt ruồi bẩm sinh kích thước lớn.
• Bản thân hoặc gia đình có tiền sử ung thư da.
• Da nhạy cảm, dễ cháy nắng hoặc từng bị cháy nắng nghiêm trọng.

Thay vì tự chẩn đoán qua hình ảnh, bạn nên ghi nhận những thay đổi của nốt ruồi theo thời gian và tìm đến bác sĩ da liễu khi có dấu hiệu đáng ngờ. Phát hiện và đánh giá sớm giúp lựa chọn hướng xử lý phù hợp, đặc biệt trong trường hợp có nguy cơ tổn thương ác tính.

Nốt ruồi có thay đổi theo thời gian không?

Có. Nốt ruồi có thể thay đổi theo thời gian, đặc biệt trong giai đoạn trẻ em, tuổi dậy thì và những năm đầu trưởng thành. Một số nốt ruồi có thể lớn hơn, sẫm màu hoặc nhô cao hơn khi cơ thể thay đổi nội tiết tố. Sau tuổi 30, nốt ruồi mới thường xuất hiện ít hơn và những nốt ruồi cũ có thể nhạt màu hoặc thay đổi bề mặt.

Tuy nhiên, nếu nốt ruồi thay đổi nhanh về kích thước, hình dạng, màu sắc, xuất hiện nhiều màu, ngứa, đau, chảy máu hoặc loét, bạn nên thăm khám bác sĩ da liễu để được kiểm tra. Những thay đổi này không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư da, nhưng cần được đánh giá cẩn thận.

Các phương pháp xử lý nốt ruồi hiện nay

Các phương pháp xử lý nốt ruồi hiện nay khá đa dạng, trong đó phổ biến là laser, đốt điện, công nghệ Plasma và tiểu phẫu cắt bỏ. Mỗi phương pháp có chỉ định và ưu điểm riêng, tùy thuộc vào kích thước, vị trí, độ sâu và đặc điểm của nốt ruồi. Vì vậy, thăm khám trước khi thực hiện là bước quan trọng để lựa chọn hướng xử lý phù hợp.

Các phương pháp y tế phổ biến

• Tẩy bằng tia laser: Sử dụng năng lượng laser tác động vào sắc tố, thường được cân nhắc với nốt ruồi nhỏ, phẳng hoặc nông.
• Đốt điện: Sử dụng dòng điện cao tần để loại bỏ mô nốt ruồi, phù hợp với một số nốt ruồi nhỏ và vừa.
• Công nghệ Plasma: Sử dụng năng lượng plasma tác động lên mô bề mặt, được lựa chọn tùy theo đặc điểm của nốt ruồi và vùng da cần xử lý.
• Tiểu phẫu cắt bỏ: Bác sĩ dùng dụng cụ phẫu thuật để loại bỏ nốt ruồi, thường áp dụng với nốt ruồi lớn, sâu hoặc có dấu hiệu cần đánh giá mô bệnh học.

Lưu ý quan trọng

• Không nên tự xử lý tại nhà: Tỏi, giấm táo hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây kích ứng, bỏng, nhiễm trùng và để lại sẹo.
• Nên khám da liễu trước khi tẩy: Bác sĩ cần đánh giá nốt ruồi lành tính hay có dấu hiệu nghi ngờ trước khi quyết định phương pháp can thiệp. Với tổn thương nghi ngờ, việc lấy mẫu mô kiểm tra có thể cần thiết.

Nhìn chung, không có một phương pháp phù hợp cho tất cả nốt ruồi. Lựa chọn đúng kỹ thuật dựa trên tình trạng thực tế sẽ giúp hạn chế tổn thương da và nâng cao hiệu quả thẩm mỹ.

Câu hỏi thường gặp về nốt ruồi

Nốt ruồi mới xuất hiện có đáng lo không?

Không phải nốt ruồi mới nào cũng đáng lo. Nốt ruồi có thể xuất hiện tự nhiên, đặc biệt ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ. Tuy nhiên, nếu nốt ruồi mới xuất hiện ở tuổi trưởng thành, phát triển nhanh hoặc có dấu hiệu bất thường về hình dạng, đường viền, màu sắc, kích thước, bạn nên đi khám da liễu để được đánh giá.

Có nên tẩy nốt ruồi không?

Nếu nốt ruồi lành tính và không gây khó chịu, bạn không nhất thiết phải tẩy. Trường hợp nốt ruồi gây vướng, thường xuyên bị cọ xát hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ, có thể cân nhắc loại bỏ sau khi được bác sĩ kiểm tra. Không nên tự tẩy tại nhà vì có thể gây nhiễm trùng, sẹo hoặc bỏ sót tổn thương bất thường.

Nốt ruồi đậm màu hơn có nguy hiểm không?

Nốt ruồi đậm màu hơn chưa chắc là dấu hiệu nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu màu sắc thay đổi nhanh, xuất hiện nhiều màu, kèm ngứa, đau, chảy máu hoặc thay đổi kích thước, cần được kiểm tra sớm.

Nốt ruồi hình thành chủ yếu do sự tập trung của các tế bào hắc tố trên da, đồng thời chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như cơ địa, di truyền, độ tuổi và ánh nắng mặt trời. Phần lớn nốt ruồi lành tính, nhưng việc quan sát những thay đổi về kích thước, hình dạng hoặc màu sắc vẫn rất cần thiết để chủ động bảo vệ sức khỏe làn da.

Nếu bạn muốn xử lý nốt ruồi vì lý do thẩm mỹ, nên lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc điểm và tình trạng da. Viện Thẩm mỹ Thiên Hà có thể tư vấn giải pháp phù hợp, giúp bạn cân nhắc phương án an toàn và hiệu quả.

Nguồn tham khảo : 

https://www.healthline.com/health/new-mole

https://www.healthline.com/health/skin-moles